अमेरिका र इरानबीचको सम्झौतापछि विश्वकै सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण तेल ढुवानी मार्ग हर्मुजको जलघाँटी पुनः सञ्चालनतर्फ अघि बढेको छ।
अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले शुक्रबारसम्म उक्त सामरिक जलमार्ग ‘पूर्ण रूपमा खुला’ हुने बताएपछि मध्यपूर्व युद्ध अन्त्यको आशासँगै ऊर्जा बजारमा उत्साह छाएको छ।
ट्रम्पका अनुसार तेल ट्याङ्कर र मालवाहक जहाजहरू सुरक्षित रूपमा क्षेत्र पार गर्न थालिसकेका छन्। तीन महिनासम्म चलेको द्वन्द्वपछि वासिङ्टन र तेहरानबीच भएको यो सहमतिलाई विश्व अर्थतन्त्रका लागि महत्त्वपूर्ण मोडका रूपमा हेरिएको छ। फेब्रुअरीको अन्त्यमा इरानमा भएको अमेरिका–इजरायली आक्रमणपछि उत्पन्न तनावका कारण विश्व बजार अस्थिर बनेको थियो।
सम्झौताको खबर सार्वजनिक भएसँगै विश्व बजारमा सकारात्मक प्रतिक्रिया देखिएको छ। वाल स्ट्रिटको डाउ जोन्स सूचकाङ्क ऐतिहासिक उचाइमा पुगेको छ भने कच्चा तेलको मूल्य करिब ५ प्रतिशतले घटेको छ। इरानी सञ्चारमाध्यमका अनुसार सोमबार साँझदेखि नै विवादित जलमार्ग हुँदै जहाजहरू अघि बढेका थिए।
अमेरिका, इरान र मध्यस्थकर्ता पाकिस्तानले शुक्रबार स्विट्जरल्यान्डमा औपचारिक शान्ति सम्झौतामा हस्ताक्षर गर्ने तयारी गरेका छन्। यद्यपि केही अमेरिकी अधिकारीहरूले कागजातमा इलेक्ट्रोनिक हस्ताक्षर भइसकेको बताएका छन्। अमेरिकी उपराष्ट्रपति जेडी भान्सले सम्झौतामा कुनै पनि अमेरिकी करदाताको पैसा इरानमा नजाने स्पष्ट पारेका छन्।
इरानका राष्ट्रपति मसुद पेजेस्कियानले यसलाई क्षेत्रीय रूपमा ठूलो उपलब्धि भनेका छन् भने उपविदेशमन्त्री काजेम घारिबाबादीले दुई महिनाभित्र अन्तिम सम्झौताका लागि थप वार्ता हुने बताए। यद्यपि इरानी विदेशमन्त्री अब्बास अराघचीले विगतका असफल प्रतिबद्धताका कारण सावधानी अपनाउनुपर्ने धारणा राखेका छन्।
सम्झौताका विस्तृत सर्तहरू अझै अस्पष्ट भए पनि अमेरिकाले १२ अर्ब डलर बराबरको जफत सम्पत्ति फुकुवा गर्ने चर्चा गरिएको छ। इजरायल, लेबनान र गाजासम्म फैलिएको क्षेत्रीय तनावको सन्दर्भमा यो सम्झौता निर्णायक बन्न सक्ने अनुमान गरिए पनि इजरायली पक्षले आफ्ना सुरक्षा स्वार्थमा सम्झौता नगर्ने सङ्केत दिएको छ।
प्रतिक्रिया