राष्ट्रिय गौरवको आयोजना काठमाडौँ–तराई–मधेस द्रुतमार्ग (फास्ट ट्रयाक) को सुरु विन्दु खोकनामा जग्गा अधिग्रहण तथा सांस्कृतिक–पुरातात्विक विवाद सुल्झाउन नसकेपछि सरकारले वैकल्पिक योजना अघि बढाउने निर्णय गरेको छ । ललितपुरको फर्सिडोललाई नयाँ सुरु विन्दु बनाउने गरी तयारी थालिएको छ ।
खोकनामा साढे आठ वर्षदेखि जारी विवादले आयोजनाको प्रगतिमा ठूलो अवरोध पु¥याएको थियो । पुल्चोक इन्जिनियरिङ कलेजले गरेको सम्भाव्यता अध्ययनका आधारमा फर्सिडोललाई वैकल्पिक सुरु विन्दु बनाउन सकिने देखिएपछि नेपाली सेनाले यो विकल्पलाई अघि बढाउने तयारी गरेको हो । फर्सिडोल खोकनाभन्दा करिब ३.३ किलोमिटर तल पर्छ, जसले गर्दा खोकनाको सांस्कृतिक, धार्मिक तथा पुरातात्विक महत्व जोगाउन सकिने अपेक्षा गरिएको छ ।
नेपाली सेनाका प्रवक्ता सहायक रथी राजाराम बस्नेतका अनुसार, प्रधानमन्त्री कार्यालयमा भएको पछिल्लो छलफल र प्रधानमन्त्री सुशीला कार्कीको निर्देशनअनुसार थप प्रक्रिया अगाडि बढाइने छ । यद्यपि, मन्त्रिपरिषद् वा सम्बन्धित निकायबाट औपचारिक निर्देशन प्राप्त भएपछि मात्र विस्तृत परियोजना प्रतिवेदन (डीपीआर) संशोधन गरी काम सुरु हुने उनले बताए । नीतिगत तहमा निर्णय भइसके पनि आधिकारिक पत्र बाँकी रहेको छ ।
खोकनाका स्थानीयले लामो समयदेखि सांस्कृतिक सम्पदा जोगाउनुपर्ने माग गर्दै आन्दोलन गर्दै आएका थिए । यसले प्याकेज नम्बर ११ अन्तर्गतको खोकना–डुकुछाप खण्डको जग्गा अधिग्रहण प्रक्रिया ठप्प भएको थियो । गत माघ ३ गते प्रधानमन्त्री सुशीला कार्कीको नेतृत्वमा भएको स्थलगत निरीक्षण टोलीले खोकना विवादले समग्र आयोजनाको गति रोकेको निष्कर्ष निकालेपछि वैकल्पिक मार्गमा जान दबाब बढेको थियो ।
आयोजनाको समग्र प्रगति भने अझै सन्तोषजनक छैन । २०७४ साउन २७ गते नेपाली सेनालाई जिम्मा दिँदा चार वर्षभित्र सम्पन्न गर्ने लक्ष्य राखिएको थियो । पटक–पटक म्याद थपिए पनि पुस मसान्तसम्म भौतिक प्रगति ४५.१५ प्रतिशत र वित्तीय प्रगति ४५.३३ प्रतिशत मात्र छ । अघिल्लो वर्षको तुलनामा यो वर्ष ७.५५ प्रतिशतले मात्र वृद्धि भएको छ ।
सरकारले दोस्रो संशोधित लक्ष्यअनुसार २०८३ चैत मसान्तसम्म आयोजना सक्ने योजना बनाएको छ, तर वर्तमान गतिले यो लक्ष्य भेटाउन चुनौतीपूर्ण देखिन्छ । सुरुमा १ खर्ब ७५ अर्ब १९ करोड अनुमानित लागत २ खर्ब ११ अर्ब ९३ करोड पुगेको छ, जसमा २०.९५ प्रतिशत वृद्धि भएको छ । हालसम्म ८२ अर्ब ९७ करोड खर्च भइसकेको छ ।
खोकना बाहेक मकवानपुरका केही क्षेत्रमा पनि जग्गा अधिग्रहण प्रक्रिया जारी छ । तर २४.८ देखि ७०.९७ किलोमिटर खण्डमा जग्गा अधिग्रहण सम्पन्न भई तीव्र निर्माण भइरहेको छ ।
सातवटा सुरुङमार्गमध्ये धोद्रे र लेनडाँडाको ब्रेक थ्रु भइसकेको छ । महादेवटार सुरुङको दायाँतर्फ ६४ प्रतिशत र बायाँतर्फ ७४ प्रतिशत खन्ने काम सकिएको छ । अन्य सुरुङहरू प्रारम्भिक चरणमा छन् । ८९ वटा पुलमध्ये ८५ वटाको ठेक्का व्यवस्थापन भइसकेको छ, ५४ वटाको जग र ३४ वटाको माथिल्लो संरचना निर्माण सम्पन्न भएको छ । ८२ मिटरसम्मका १३ वटा विशेष पुल निर्माणले नेपाली इन्जिनियरिङ क्षमता प्रदर्शन गरेको छ ।
प्रतिक्रिया